‘Ze zorgen dat ik in leven blijf’

‘Ze zorgen dat ik in leven blijf.’

Eenzaamheid, verdriet en negatieve gedachten. Lotte (25)* ziet het leven regelmatig niet meer zitten in de tbs-kliniek in Almere. Tot ze een van ‘haar’ honden mag trainen. Honden die net als zij een groot gedeelte van hun leven achter de tralies doorbrachten. 

De twinkeling in haar ogen als ze over de honden praat, verraadt hoeveel de dieren voor Lotte betekenen. Een glimlach van oor tot oor verschijnt als ze foto’s uit haar jaszak pakt. 'Dit is Oepsie', zegt ze, wijzend naar een van de foto’s. 'Ze was in het begin snel overprikkeld. Reageerde heel heftig op geluiden om zich heen. Ze zat al de helft van haar leven in het asiel. Ik herkende me direct in haar.'

Doodswens

Lotte werd in 2022 veroordeeld voor een geweldsdelict. Ze verblijft nu een jaar in de Oostvaarderskliniek in Almere. Daarvoor zat ze vast in de gevangenis. Plekken die kil aanvoelen. Waar de muren soms op je af komen. De vrijheid verder weg dan ooit lijkt. 'Ik heb een relatief grote doodswens', bekent Lotte, terwijl ze buiten bij de pingpongtafels haar verhaal doet.

Een paar keer per jaar verandert dat gevoel, als een busje met zes honden het terrein van de Oostvaarderskliniek op komt rijden. Verwaarloosde honden die moeilijk plaatsbaar zijn en een geschiedenis hebben met bijvoorbeeld bijtincidenten. Het is een ontmoeting tussen twee groepen die meer gemeen hebben dan je op het eerste gezicht zou denken.

Niet iedereen sluit je op

Vier keer per jaar trainen tbs’ers twee keer per week, zeven weken lang de honden in de Oostvaarderskliniek. Om de honden klaar te stomen voor een leven bij een nieuw baasje, maar ook om tbs’ers wat te leren over zichzelf, zegt Nancy Wielandt, instructeur bij Dutch Cell Dogs, de organisatie die het organiseert.

Lotte kan erover meepraten. Dagelijks wordt ze behandeld door een heel team van therapeuten. Ze maakt grote stappen, maar het meest kijkt ze uit naar de keren dat ze de honden mag trainen. Door traumatische ervaringen uit het verleden is ze het vertrouwen kwijtgeraakt in mensen. Bij dieren ligt dat anders. 'Een dier liegt niet. Een dier beoordeelt je op hoe je bent, heeft geen bijbedoelingen.'

Dieren communiceren duidelijker dan mensen, vindt ze. 'We zien het misschien niet altijd, maar ze kondigen het aan voordat ze gaan bijten. Dat doen ze met een reden.'
 

Als zij weer geaccep­teerd worden door nieuwe mensen, waarom zou dat bij mij dan niet kunnen? - Lotte

Lotte heeft in het jaar dat ze nu in de kliniek zit zes honden getraind. 'Elke hond heeft een speciaal plekje in mijn hart', zegt ze. Omdat ze het contact fijn vond, maar ook omdat de honden Lotte meer over zichzelf leerden.De laatste hond die Lotte trainde had nare ervaringen met vorige eigenaren. 'Ze werd verkeerd begrepen, waardoor ze werd gestraft of gedumpt in een asiel. Ik probeerde haar te leren dat niet alle mensen zo zijn. Niet iedereen sluit je op. Veel mensen luisteren naar je als je aangeeft dat je iets niet fijn vindt.'

Het zijn lessen die Lotte één op één op zichzelf kan toepassen. 'Ik leerde het de hond, maar tegelijkertijd ook mezelf.'

En dat is precies de bedoeling, zegt instructeur Wielandt: 'Veel honden hebben een hele grote bek en vallen uit. Maar diep van binnen is dat niet wat ze willen. Ze voelen zich onveilig en gedragen zich daar dan naar. Je helpt ze door zich wel veilig te laten voelen. Hetzelfde geldt voor mensen.'

Sociotherapeut Marion Visser, die meerdere tbs’ers in de Oostvaarderskliniek behandelt, vertelt dat de honden speciaal worden geselecteerd bij bepaalde patiënten. 'Vaak zetten we dominante honden tegenover dominante personen. Ze merken snel genoeg dat als ze die dominante houding volhouden, de hond ze aanvliegt. Daardoor komen ze tot het inzicht: ik heb dit mijn hele leven zo gedaan, maar dat lukt niet. Misschien moet het anders.'

Meer dan eens werden honden na een training van Lotte geadopteerd. Het geeft een gevoel van trots, maar bovenal: hoop. 'Sommigen zaten al jaren in een asiel. Honden waarvan je je afvraagt of er nog wel verbetering mogelijk is. Als zij weer geaccepteerd worden door nieuwe mensen, waarom zou dat bij mij dan niet kunnen?'

Regenboogbubbel

Sociotherapeut Visser ziet met eigen ogen hoe goed het werkt. Het trainen met de honden is geen gouden formule waardoor patiënten gelijk weer de samenleving in kunnen, maar het is wél een goede aanvulling op de behandelingen die ze al krijgen, vindt zij. Patiënten die meerdere keren per week naar het ziekenhuis moeten, bijvoorbeeld vanwege zelfbeschadiging of gevechten, hoeven dat opeens niet meer tijdens de trainingen. 'Zelfs patiënten die zwaar verslaafd zijn, gebruiken tijdens het trainen van de honden geen drugs. Wie moet er anders voor de hond zijn, denken ze dan.'

Lotte noemt de trainingsperiode haar ‘regenboogbubbel’. 'Het zijn weken waar ik me zo goed voel. Ik moet klaar staan voor de hond. Fysiek, maar ook mentaal.'

Het geeft haar een doel in het leven. 'Ik voel me maandag misschien rot, maar dinsdag komen de honden. Ik zit even niet in de tbs-bubbel. Ze geven mij reden om te leven, ze geven mij een gevoel van vrijheid. Dat heeft nog geen een behandeling hier voor elkaar gekregen.'
Vooral de privétijd die Lotte met de honden krijgt, zijn momenten die ze koestert. 'Onbeschrijfelijk. Alleen al vacht aanraken. Dat kan je hier nooit. Het is genegenheid waar je zo naar verlangt en normaal hier niet krijgt.' 

Afscheid
Na de zes weken training moeten tbs’ers afscheid nemen van de honden. Een zwaar moment, maar het is het waard, vindt Lotte. 'De mooie momenten maken het helemaal goed.'

Zwaar voor de tbs’ers, maar ook voor de honden. 'Ze vinden allebei iets waar ze zich veilig bij voelen. Dat verdwijnt opeens', zegt instructeur Wielandt. 'De honden gaan weer terug naar het asiel, worden niet meer elke week opgehaald voor de training. Voor ons als instructeurs is dat ook wel even slikken.'

Soms duurt het nog wel even voordat ze geadopteerd worden. 'Dat ligt ook aan het seizoen en het ras. Maar uiteindelijk wordt elke hond geadopteerd, is onze ervaring.'
Gelukkig heeft Lotte de foto’s nog. Als ze het zwaar heeft, hoeft ze maar te kijken naar het prikbord op haar kamer, waar foto’s hangen van alle honden die ze getraind heeft. 'Te weten dat ze door mijn training nu bij een fijn baasje zitten. Dat maakt het hier wat dragelijker.'

Door heel Nederland
Dutch Cell Dogs werkt naast tbs-klinieken, ook met gevangenissen door heel Nederland, waaronder eerder de gevangenis in Zwolle. Door de jaren heen hebben al 1.600 honden en gedetineerden of patiënten deelgenomen aan het programma.

Bron: Algemeen Dagblad van 14 april 2025 geschreven door Diego Kemps

*Lotte is een gefingeerde naam. Haar echte naam is bekend bij de redactie.